PROSPERO’ S SPEECH

ΣαίξπηρΣτις 23 Απριλίου 2016 συμπληρώθηκαν 400 χρόνια από το θάνατο του Ουίλιαμ Σαίξπηρ. Ο μεγάλος Βρετανός ποιητής, ηθοποιός και δραματουργός απεβίωσε το 1616, στο Στράτφορντ (τόπο γέννησής του), όπου είχε αποσυρθεί από τα θεατρικά δρώμενα λίγα χρόνια πριν.

 

 

 

 

 

Prospero_and_mirandaΟ μονόλογος του μάγου Πρόσπερο συγκαταλέγεται ανάμεσα στους πιο διάσημους του ποιητή. Πρόκειται για τον επίλογο του τελευταίου έργου του  “Η τρικυμία”, που κατά τους περισσότερους  μελετητές γράφτηκε το 1610 -11.

Ο νόμιμος Δούκας του Μιλάνου χάνει την περιουσία του και την εξουσία από τον σφετεριστή αδερφό του και ναυαγεί με την κόρη του σε ένα ερημονήσι. Εκεί θα χρησιμοποιήσει τις σκοτεινές δυνάμεις, των οποίων είναι κάτοχος, για να εξουσιάζει τους κατοίκους. Μετά από χρόνια η μοίρα θα φέρει στο νησί τους υπαίτιους για την εξορία του, οι οποίοι τελικώς θα βρεθούν στο έλεός του. Αντίθετα με ό, τι θα ήταν αναμενόμενο σε ένα Σαιξπηρικό έργο, στο συγκεκριμένο δεν θα επικρατήσει η εκδίκηση αλλά η συγχώρεση. Αφού οι υπόλοιποι χαρακτήρες έχουν αποχωρήσει κι έχει απομείνει μόνος του στη σκηνή, ο Πρόσπερο θα απευθυνθεί στο κοινό απαγγέλλοντας τους τελευταίους στοίχους.

Ένα στοιχείο που προσθέτει ενδιαφέρον αλλά και προσφέρεται για περαιτέρω εικασίες και συζητήσεις, είναι η δελεαστική πιθανότητα ο χαρακτήρας του Πρόσπερο να βασίζεται στον ίδιο τον συγγραφέα. Οι αναφορές  περί της πιθανότητας της ταυτίσεως πρωταγωνιστή-δημιουργού, ξεκινούν περίπου στις αρχές του 19ου αιώνα  και ο απόηχός τους συνεχίζεται μέχρι σήμερα. Υπό αυτό το πρίσμα, η υπόθεση του έργου αποκτά και μια επιπλέον ερμηνεία εκτός απ’ όσες έχουν προταθεί κατά καιρούς από τους αναλυτές.

Ο έλεγχος που ο μάγος ασκεί επάνω σε όλους τους ευρισκόμενους στο νησί αντικατοπτρίζει τον έλεγχο του δημιουργού στο κείμενο, τους ηθοποιούς και στα τεκταινόμενα επί σκηνής. Τα μάγια και τα ξόρκια, είναι η τέχνη του, την οποία ο ποιητής θα αποκηρύξει στο τέλος του έργου και θα ζητήσει από το κοινό να του χαρίσει την ελευθερία του, για να αποσυρθεί από το θέατρο. Το χειροκρότημα, να αποτελέσει πνοή που θα φυσήξει τα πανιά του.

Θα ’ταν εύλογο να  επανατονιστεί το γεγονός, πως στην πραγματικότητα πρόκειται για εικασίες και δεν υπάρχουν στοιχεία που να αποδεικνύουν την περιβόητη ταύτιση. Όμως δεν θα ήταν μεμπτό και καταδικαστέο να υποκύπταμε έστω και για μια φορά στον πειρασμό να θεωρήσουμε  πως οι ηθοποιοί που έχουν πρωταγωνιστήσει στην Τρικυμία, δεν υποδύονται τον Πρόσπερο, αλλά τον Ουίλιαμ Σαίξπηρ να αποχαιρετά το κοινό που ανά τους αιώνες παρακολούθησε, αγάπησε και “μαγεύτηκε” από την υψηλή τέχνη του.

 

 

Prospero’ s speech

Now my charms are all o’erthrown,
And what strength I have’s mine own,
Which is most faint. Now ’tis true
I must be here confined by you
Or sent to Naples. Let me not,
Since I have my dukedom got,
And pardoned the deceiver, dwell
In this bare island by your spell;
But release me from my bands
With the help of your good hands.
Gentle breath of yours my sails
Must fill, or else my project fails,
Which was to please. Now I want
Spirits to enforce, art to enchant;
And my ending is despair
Unless I be relieved by prayer,
Which pierces so, that it assaults
Mercy itself, and frees all faults.
As you from crimes would pardoned be,
Let your indulgence set me free

(Epilogue 1-20).

Ο μονόλογος του Πρόσπερο

Τώρα πια όλα τα ξόρκια μου σωθήκανε
και η δική μου δύναμη απέμεινε,
η αμυδρή. Είν’ αλήθεια
πως θα  ’μαι εδώ αιχμάλωτός σας,
μα μην παρακαλώ σας –
αφού απέκτησα το θρόνο μου ξανά
και συγχώρεσα εκείνον που μ’ αδίκησε –
με κρατάτε με γητειές  σ’ αυτό το ερημονήσι,
μα λύστε τα δεσμά μου, με τα καλά σας χέρια
στα πανιά μου δώστε πνοή,
ειδάλλως, να σας διασκεδάσω αποτυγχάνω.
Τα ξωτικά πια δεν εξουσιάζω,
την τέχνη της μαγείας δεν κατέχω
και θλιβερή θα ’ναι η κατάληξή μου,
εκτός κι αν με λυτρώσει η προσευχή
που  τον Θεό τον ίδιο κατευνάζει
κι από  τα κρίματα μας απαλλάσσει.
Όπως θα αποζητούσατε
να σας συγχωρεθούν οι αμαρτίες
δείξτε επιείκεια
και τη λευτεριά χαρίστε μου.



Κείμενο και ελεύθερη μετάφραση: Ν. Θαλασσινός

 

 

 

Michael Hordern – The tempest (1980)

 

John Gielgud – Peter Greeneway’ s «Prospero’ s books» (1991)

 

Μελοποίηση Loreena Mckennitt

 

 

 

 

 

 

Share on Facebook0Share on Google+0Tweet about this on TwitterShare on LinkedIn0Print this pageEmail this to someone

Αφήστε μια απάντηση