ΤΑ ΔΩΔΕΚΑΗΜΕΡΑ

Ένα σύντομο «λαογραφικό σημείωμα» του Βασίλειου Μπαρά από τα μέσα της δεκαετίας του 1930 για την περίοδο του Δωδεκαημέρου.

 

 

ΤΑ ΔΩΔΕΚΑΗΜΕΡΑ

Λαογραφικά σημειώματα

Δωδεκαήμερα! Θρυλική εποχή για την δαιμονιώδη και εξαιρετική, κατ’ αυτήν, κίνηση όλων γενικά των δαιμονίων της κόλασης και των παντός είδους φαντασμάτων και λογίς λογιών ξωτικών, τα οποία κατά τον θρύλο ανεβαίνουν κατ’ ομάδες πάνω στη γη την νύχτα και τριγυρνούν απειλητικά «από το πρωτοσκότι ως που να λαλήσουν τα ορνίθια», οπότε υπό το φως της ημέρας που πλησιάζει, στην παρουσία του οποίου δεν αντέχουν καθόλου, διαλύονται και κατεβαίνουν στα σκοτεινά τους βασίλεια.

Γνωστή είναι η παροιμία του λαού «Σαν οι διαόλοι τα Δωδεκαήμερα» την οποία λέει όταν θέλει να χαρακτηρίσει κάποια έκτακτη κι ασυνήθιστη κίνηση.

Ευτυχώς που η φοβερή για την λαϊκή φαντασία εποχή δεν κρατάει πάνω από δώδεκα μέρες κάθε έτους, ξεκινώντας από την παραμονή των Χριστουγέννων (24 Δεκεμβρίου) και τελειώνοντας την παραμονή ακριβώς των Θεοφανείων (5 Ιανουαρίου).

Όπως η προέλευση πολλών θρύλων είναι ανεξήγητη, έτσι είναι και του παραπάνω εθίμου. Θα προσπαθήσουμε όμως παρακάτω να δώσουμε σε αυτό μια εξήγηση που να συμβιβάζεται  με τα πραγματικά περιστατικά.

Αναμφίβολα, ο θρύλος αυτός θα οφείλεται σε πολλά και διάφορα αίτια, εντελώς άγνωστα σε μας, εν τούτοις δεν αποκλείεται να υποθέσουμε ότι συμβολίζει τα κατά τις απέραντες χειμερινές νύχτες της περιόδου αυτής, μαινόμενα «στοιχεία της φύσης».

Και αυτό το συμπεραίνουμε, για να μην πούμε το διαπιστώνουμε, από το γεγονός ότι οι «πολύξερες γριούλες», θεματοφύλακες κυριολεκτικά των δεισιδαιμονιών και προλήψεων του παλιού καλού καιρού τους, επικαλούνται ασυνείδητα την προστασία της θεάς Εστίας, θυσιάζοντας στο βωμό της, που είναι απαραίτητος για κάθε σπίτι και κατέχει εξέχουσα θέση, άφθονα και χοντρά καυσόξυλα, τα πιο χοντρά απ’ αυτά, που εγκαίρως προμηθεύεται κάθε οικογένεια, και επίτηδες για την παρούσα άγρια χειμερινή εποχή, διότι «Ομπρός, οπίσω του Χριστού, η καρδιά του χειμωνιού» κατά την λαϊκή παροιμία.

Και η καλή Θεά δεν παραλείπει να προσφέρει αφειδώς την πολύτιμη προστασία της ενάντια στα φανταστικά πονηρά δαιμόνια και να σκορπίσει άφθονα τα χαρίσματά της σε όλους τους πιστούς της. Η προστασία της όμως, περιορίζεται μόνο σε όσους περικυκλώνουν τους αναρίθμητους βωμούς της.

Ενώ για τους κατ’ αναπόδραστη ανάγκη, βρισκόμενους στην ύπαιθρο, δεν αναλαμβάνει καμία ευθύνη. Μοναδική προστασία γι’ αυτούς είναι το θυμίαμα από το «Εξαιρέτως» που πρέπει να φέρουν μαζί τους. Ακόμη πρέπει να απαγγέλουν ψιθυριστά το «Πιστεύω» και το «Πάτερ ημών», επαναλαμβάνοντας συχνά τη φράση «αλλά ρύσαι ημάς από του πονηρού». Και έτσι τα «πονηρά δαιμόνια» απομακρύνονται «Σαν ο διάολος από τη Θυμιάτα του» που λέει η παροιμία.

Μεταξύ των θυσιαζόμενων καυσόξυλων στην προστάτιδα θεά κατά τα δωδεκαήμερα, είναι απαραίτητο και ένα ξύλο αγριοκερασιάς, σεβαστών διαστάσεων σε όγκο και σε μήκος, ώστε να επαρκέσει καθ’ όλη τη διάρκειά τους. Χρησιμεύει δε, κατά την πεποίθηση του λαού, ως «αλεξιδαίμονο», όπως ακριβώς το αλεξικέραυνο για τις μεγάλες οικοδομές.

Με το απαραιτήτως «περισσευούμενο» ξύλο της αγριοκερασιάς, που χρησιμοποιήθηκε κατά τα δωδεκαήμερα, φυτεύουν οι χωρικοί και πολλοί κηπουροί, κατά την προσεχή άνοιξη τα διάφορα λαχανικα τους, φασόλια, ντομάτες, καπνό κλπ., «για να μην τα πειράξει το σκουλήκι». Εκτός απ’ αυτό, το ξύλο της αγριοκερασιάς έχει τη μυστηριώδη δύναμη να λύνει και τα διάφορα «μάγια». Αρκεί ο πάσχων από μάγια, «μαγεμένος» ή «δεμένος» είναι αυτός ή η οικογένειά του να διατηρήσει κατά τις τρεις νύχτες των παραμονών των Χριστουγέννων, του Αγίου Βασιλείου και των Θεοφανείων, άσβηστη τη φωτιά της Εστίας, τροφοδοτούμενη πάντα με ξύλα αγριοκερασιάς.

Γιατί απέδωσε ο λαός αυτή την μαγική δύναμη στην αγριοκερασιά; Αυτό είναι απολύτως μυστηριώδες.

 

Βασ. Γ. Μπαράς

Ηπειρ. Μέλλον, 1 Ιανουαρίου 1935.

Μεταφορά στη δημοτική: Νέαρχος Θαλασσινός

 

 

 

 

Φωτογραφία άρθρου: Σκίτσο Χρήστου Γ. Δημάρχου
Πηγή: pontos-news.gr

 

 

 

 

Share on Facebook0Share on Google+0Tweet about this on TwitterShare on LinkedIn0Print this pageEmail this to someone

Αφήστε μια απάντηση