ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ ΜΙΑΣ ΣΧΕΣΗΣ ΑΙΩΝΩΝ (στην Άνω Δρόπολη)

Γεωργουτσάτες

Γεωργουτσάτες 1991

 

 

ΠερίληψιςΟι σχέσεις της Μονής Προφήτη Ηλία με την κοινότητα του Γεωργουτσατιού είναι αλληλένδετες από τη γέννησή τους. Μια αμφίδρομη σχέση που κρατάει περίπου 8 αιώνες…

Η ιστορία της Μονής ξεκινάει από τον 11-ο αιώνα. Ήταν αρχικά Σταυροπηγιακή, δηλαδή εξαρτημένη κατευθείαν από το Πατριαρχείο. Υπάρχει μαρτυρία στον βίο του Οσίου Νείλου (Γηρομερίου) ότι στα μέσα του 14-ου αιώνα, είχε επισκεφτεί σχολείο στη Δρόβιανη που στεγαζόταν στα κελιά του Αγ. Αθανασίου -μετόχι της μονής του Προφήτη Ηλία. Μετόχι είχε και στην Μουζίνα και στο Γεωργουτσάτι, όπου βρισκόταν τα μεγάλα κτήματά του, η βάση της οικονομίας του: Πάνω από 4.500 στρέμματα βουνό και 800 περίπου στρέμματα κάμπο.

Από τους Δροβιανίτες λόγιους, πληροφορούμαστε ότι οι δουλευτάδες των χωραφιών και των κοπαδιών της μονής, περίπου 15 με 20 οικογένειες, ζούσαν κοντά στο παρεκκλήσι του Αγίου Γεωργίου και αυτοί αποτέλεσαν των πρώτο πυρήνα του  Γεωργουτσατιού. Αργότερα, με την ερήμωση των γειτονικών χωριών Σιαράτι και Προκόκι (ή Πουρνοκόκι), κάποιες οικογένειες κατέφυγαν στο Γεωργουτσάτι. Από τότε, μεγάλωσε το χωριό, με αποκορύφωση το 1887, όταν χαράχτηκε η νέα οδός Ιωαννίνων-Αργυροκάστρου μέσα από την Κακαβιά, ο “τζαντές”, με αποτέλεσμα, το Γεωργουτσάτι να αναδειχθεί σε συγκοινωνιακό και στρατιωτικό κόμβο μέχρι τις μέρες μας. Εκτός των λογίων, επιβεβαιώνουν τα παραπάνω και τα στοιχεία των απογραφών από το 1431 έως το 1911-12.

Στην πορεία των 8 αιώνων “συμβίωσης”, οι Γεωργουτσατινοί βρέθηκαν πάντοτε στην πρώτη γραμμή, όσον αφορά την υπεράσπιση των δικαιωμάτων της Μονής και κατά συνέπεια και δικών τους δικαιωμάτων, εφ όσον εξαρτιόταν απ’ αυτήν. Τον 16-ο αιώνα είχε ερειπωθεί ο κεντρικός ναός και ήταν οι Γεωργουτσατινοί που απαίτησαν από τις Οθωμανικές αρχές την επανέγερσή του, πράγμα που πετυχαίνουν. Οι Γεωργουτσατινοί επίτροποι πότε μαζί με τους καλογέρους, πότε χωρίς την υποστήριξή τους, από το 1665 και έως το 1911 (σύμφωνα με το βιβλίο του Γεώρ. Γιωβάννη) βρίσκονται συνέχεια σε διενέξεις με τους Οθωμανούς, όπως και με επιτροπές, κοινότητες (κυρίως την Δρόβιανη), ακόμα και με την Μητρόπολη για τα κτηματικά δικαιώματα της Μονής και, στις διενέξεις αυτές, με δικά τους έξοδα και ενέργειες, πάντοτε δικαιώθηκαν.

Ι.Μ.Πρ.Ηλία 1937-38
Ιερά Μονή Προφήτη Ηλία (1937-38)

Το 1665 η περιουσία της Μονής και των εγκαταλειμμένων χωριών Σιαράτι και Προκόκι, σφετερίζονταν από τους Οθωμανούς. Τότε, οι καλόγεροι πλήρωσαν τα «Ταπικά τους δικαιώματα» στον καδή του Δελβίνου ο οποίος τους έδωσε «ρεσμί ταπί» (αποδεικτικό πιστοποιητικό), με το οποίο το Μοναστήρι γίνεται «Τέλειος ιδιοκτήτης των εγκαταλειφθέντων υπό των χριστιανών οικιών και λοιπών μερών». Με βάση αυτό το πιστοποιητικό, αποκτούν το 1678 Αυτοκρατορικό διάταγμα (φιρμάνι) από τον Σουλτάνο Μεχμέτ Α’, το οποίο απαγορεύει αυστηρά την «αυθαίρετη αρπαγή και βιαιοπραγία κατά των καλογήρων της Μονής υπό των ειρημένων Οθωμανών και εν τω οποίο μνημονεύεται μια σύμβασις μεταξύ των καλογήρων και των κατοίκων του χωριού, κατά την οποίαν οι μεν καλόγεροι ωφελώνται από τα χόρτα και τα νερά των κατοίκων, ούτοι δε να πληρώνουν φόρους εις τους ιδιοκτήτας (σημ. στην Μονή) αναλόγως των δυνάμεών των». Από την χρονολογία αυτή (1678) και ως το 1796-97, έχουμε έκδοση και άλλων ανάλογων Αυτοκρατορικών διαταγμάτων τις χρονιές: 1682, 1695, 1696, 1697. Το 1796-97 με την δημιουργία νέου Κτηματολογίου, καταχωρούνται τα κτήματα της Μονής στο Κτηματολόγιο Κωνσταντινουπόλεως.

Σύμφωνα με το πρώτο διάταγμα του 1678, όπου η Μονή είναι πλήρης ιδιοκτήτης της γης, υπήρξε συμφωνία με τους κατοίκους, η μεν γη όπου είναι χτισμένα τα σπίτια του χωριού, ανήκει στη Μονή, τα δε σπίτια στους κατοίκους (!). Είναι από τα παράξενα των παλιών συμφωνιών κατά τα οποία μπορεί να όριζες έναν τόπο, αλλά κάποιο δέντρο που ήταν στα όριά του, μπορούσε να ανήκει σε άλλον, για παράδειγμα συγγενή σου!

Τα πράγματα κυλούσαν ομαλά ως το 1870, χρονιά κατά την οποία η Τουρκική Κυβέρνηση έβγαλε νόμο να καταγραφούν τα εκκλησιαστικά και μοναστηριακά κτήματα σε ιδιοκτήτη ονομαστικά και όχι αφηρημένα σε μοναστήρι, εκκλησία, κτλ.

Ηγούμενος της Μονής από το 1820 έως το 1876 διετέλεσε ο Καλλίνικος, ο οποίος προερχόταν από τον έγγαμο βίο, χήρος και, εγκαταστάθηκε στο μοναστήρι με την κόρη του Ακρίβω. Ο Γεώργιος Γιωβάννης τον έζησε από κοντά και γράφει γι αυτόν. «…ενώ ήταν καλός και ενάρετος, με πρακτικές ιατρικές γνώσεις και ποιητικό ταλέντο» δεν είχε «διοικητικόν νουν  εις το κυβερνάν τα της Μονής» κι έτσι βρίσκονταν πάντα σε οικονομική δυσχέρεια με αποτέλεσμα να νοικιάζει τα κτήματα σε Οθωμανούς και ξένους Χριστιανούς. Αυτό τον έκανε να έχει διενέξεις με τους κατοίκους του Γεωργουτσατιού και προσκαλούσε για υπεράσπιση τους «ισχυρούς προκρίτους των κατοίκων Άνω και κάτω Δρόβιανης και Μουζίνας» διαχειριζόμενος «κατά τας εισηγήσεις των, την περιουσίαν της μονής», η οποία «προήρχετο ως επί το πλείστον από αφιερώματα των κατοίκων Γεωργουτσατών».

Δρόπολη

Επί Καλλινίκου λοιπόν, το 1870 έγινε συνεδρίαση των επιτρόπων των τριών κοινοτήτων και αποφασίστηκε να γραφούν τα κτήματα στο όνομα του Καλλίνικου. Έως ότου να καταχωρηθούν τα νέα αυτά δεδομένα, τα κτήματα φαίνονταν «αδέσποτα», πράγμα που εκμεταλλεύτηκαν «ισχυροί Βέηδες» του Αργυροκάστρου. Παρουσιάζοντας ψεύτικα πιστοποιητικά (ταφατούρια), διεκδικούσαν τον τόπο όπου ήταν χτισμένα τα σπίτια των Γεωργουτσατών, με σκοπό να τον πουλήσουν ή να τον νοικιάσουν έναντι αδράς αμοιβής. Τότε άρχισε νέος δικαστικός αγώνας για την καταχώρηση των ιδιοκτησιών, ο οποίος επίσημα ξεκίνησε το 1871 από την Γενική Διοίκηση Ιωαννίνων και έφτασε μέχρι την πρωτεύουσα, Κωνσταντινούπολη.

Τον αγώνα των κατοίκων τον υποστήριξε ένθερμα η εφημερίδα «Ανατολικός Αστήρ» της Πόλης με δημοσιεύματα από τον Φεβρουάριο του 1871 ως τον Μάιο του 1874. Συνολικά αναφέρθηκε η εφημερίδα αυτή οκτώ φορές στα δίκαια των κατοίκων, ιδιαίτερα το 1872 με τρία συνεχόμενα δημοσιεύματα τον μήνα Ιανουάριο.

Τελικά μέσα στη χρονιά 1872 η Γενική Διοίκηση Ιωαννίνων έστειλε «επιτοπίως ένα των μελών του Συμβουλίου Χριστιανών, τον κ. Σακελάριον», ο οποίος στο δικαστήριο Αργυροκάστρου κάλεσε μάρτυρες τους Προέδρους 8 γειτονικών κοινοτήτων, οι οποίοι κατάθεσαν γραπτή μαρτυρία, ότι ο τόπος είναι της Μονής και τα σπίτια των κατοίκων.

Έτσι τελείωσε ο εφιάλτης αυτός για το χωριό. Από το 1887, άρχισε καινούργιος αγώνας με το κράτος αρχικά και αργότερα με τους Δροβιανίτες και την Μητρόπολη για την διεκδίκηση των κτημάτων της Μονής. Οι Γεωργουτσατινοί δικαιώθηκαν πανηγυρικά το 1904 και το 1911.

Το 1913 ήρθε η απελευθέρωση με όλα τα επακόλουθά της. Με την ίδρυση του Αλβανικού κράτους, από το 1921 και μετά, όλα αυτά τα κτήματα πήραν άλλον γραφειοκρατικό δρόμο έως το 1944 με την Λαϊκή Δημοκρατία, οπότε τα πάντα τέλειωσαν…

Σήμερα, όλα αυτά είναι αναμνήσεις που οι παλαιότεροι έχουν ακούσει από τους γονείς τους: Το Μοναστήρι με τις μεγάλες ευεργεσίες του και τα πανηγύρια του, οι  Δροβιανίτες, οι Αγάδες και οι Μπέηδες… κτλ.

 

 

Σημ. Τα Παραπάνω αναφέρονται συνοπτικά από το βιβλίο του Γεωργίου Π. Γιωβάννη (1850-1936), «Ιστορική περίληψις της Ιεράς Μονής Προφήτου Ηλίου» (Ιωάννινα 1928) και από δικές μου έρευνες.

 Φίλιππος Γιωβάννης

 

 

Γεώργιος Γιωβάννης 1850 - 1936.

                                                        Γεώργιος Γιωβάννης (1850 – 1936).

 

 

Φωτογραφίες: Αρχείο Φ.Π.Γ

 

 

 

 

Share on Facebook0Share on Google+0Tweet about this on TwitterShare on LinkedIn0Print this pageEmail this to someone

Αφήστε μια απάντηση