ΤΑ ΠΡΟΝΟΜΙΑ ΤΗΣ ΧΕΙΜΑΡΡΑΣ ΚΑΤΑ ΤΟΝ ΑΘΑΝΑΣΙΟ ΠΕΤΡΙΔΗ

Στην πραγματεία του για την περιοχή της Χειμάρρας που δημοσιεύτηκε σε συνέχειες στην εφημερίδα Φωνή της Ηπείρου το έτος 1892, ο Αθανάσιος Πετρίδης αναφέρεται εκτός των άλλων, στα προνόμια τα οποία έχαιρε η επαρχία και που «αποκαθίστων αυτήν οιονεί ανεξάρτητον χώραν». Εντύπωση προκαλεί μια τυπική του Πετρίδη αναφορά σε «έλασμα χάλκινον» όπου είχαν χαραχτεί οι όροι και τα προνόμια με τα οποία η Χειμάρρα «υπεβλήθη υπό την προστασίαν του τότε Σουλτάν Χαμίτ, κατά την διασωζομένην παράδοσιν». Αναλογιζόμενος τις σχέσεις των Χειμαρριωτών με την Ιταλία, ο «Ηπειρώτης Σχολάρχης Πειραιώς» θα επισημάνει επίσης την πιθανότητα εύρεσης στη «Νεάπολη» και στη Βενετία εγγράφων, στα οποία ίσως  να περιέχονται οι όροι, καθώς και άλλων «documenta» που θα μπορούσαν να φωτίσουν την μεσαιωνική ιστορία της περιοχής.

Ο Μιλτ. Σπυρομίλιος που θα αναδημοσιεύσει τα προνόμια πιο συνοπτικά – ωστόσο σχεδόν αυτούσια – (Εικονογραφημένον Ηπειρωτικόν Ημερολόγιον του έτους 1914, σσ. 275-279), δεν κάνει καμία μνεία περί ελάσματος και θα εκφράσει την αντίθεσή του όσον αφορά μια πιθανή διάσωση των εγγράφων στη Βενετία, χαρακτηρίζοντάς την απίθανη.

Στην παρούσα ανάρτηση παρατίθεται το σχετικό απόσπασμα από το κείμενο του Αθανάσιου Πετρίδη, ενώ θα παρουσίαζε ιδιαίτερο ενδιαφέρον ένα μελλοντικό άρθρο στο οποίο να εξετάζονται οι όποιες προγενέστερες ή μεταγενέστερες αναφορές στο ζήτημα, όπως και οι προσπάθειες των Οθωμανικών αρχών για την κατάργηση των προνομίων, που ξεκινούν από τα τέλη του 19ου αιώνα. 

 

 

Η ΧΕΙΜΑΡΡΑ

(…)

Η επαρχία της Χειμάρρας, μέχρι πρότινος έχαιρε προνόμια, τα οποία την καθιστούσαν σχεδόν ανεξάρτητη και μαζί με το Σούλι, αποτελούσαν τους δύο βραχίονες της Ηπείρου, οι οποίοι έκαναν πολλές φορές το θρόνο των Σουλτάνων να τρίζει. Ο Αλή πασάς δάμασε και τους δύο αυτούς λαούς, στο πλαίσιο της αποτυχημένης του προσπάθειας  να κηρυχθεί όπως ο Μεχμέτ Αλή της Αιγύπτου, αντιβασιλέας της Αλβανίας, Ηπείρου, Μακεδονίας, Θεσσαλίας και Ελλάδας. Ακόμα και μετά την πτώση του Αλή πασά, ο Σουλτάνος αναγκάστηκε να μην θίξει τα παλαιά προνόμια της Χειμάρρας, καθόσον ήταν σε εξέλιξη η ελληνική επανάσταση του 1821. 

(…)

Τα προνόμια της Χειμάρρας, έμειναν άθιχτα και μετά την αποκατάσταση της Ελλάδας. Πριν από κάποια χρόνια οι πασάδες της Κωνσταντινούπολης άρχισαν να  τα αφαιρούν τεχνηέντως, ένα-ένα μέχρι να τα καταργήσουν και να αφομοιώσουν παντελώς τις υπόλοιπες επαρχίες της Ηπείρου και την Χειμάρρα.

Ποια ήταν τα προνόμια αυτά και ποιος τα επισημοποίησε σε «documento»;

Το εν λόγω dokumento ήταν ένα χάλκινο έλασμα στο οποίο χαράχτηκαν οι όροι ή τα προνόμια, βάσει των οποίων, σύμφωνα με την σωζόμενη  παράδοση, η Χειμάρρα τέθηκε υπό την προστασία του Σουλτάν Χαμίτ. Το έλασμα, σύμφωνα με μερικούς, χάθηκε, ενώ κατά άλλους, άγνωστο πότε, μεταφέρθηκε απέναντι στην Ιταλία, που ως γνωστόν έχουν καταφύγει, αποκαταστάθηκαν και διαβιούν και σήμερα πολλοί φυγάδες από την Ήπειρο και μάλιστα, από διαπρεπείς οικογένειες. Η αλήθεια είναι ότι το μεσαιωνικό τούτο μνημείο, το τόσο αξιόλογο για την μεσαιωνική μας ιστορία, δεν γνωρίζουμε αν σώζεται και που σώζεται.

Τα προνόμια, για τα οποία κάνουμε λόγο, ήταν τα εξής:

Α – Όλη η επαρχία Χειμάρρας ήταν ασύδοτη, όρος που σώζεται ακόμα σήμερα στους κατοίκους πολλών περιοχών της Ηπείρου και σημαίνει αφορολόγητη από τον Σουλτάνο. Πράγματι, μέχρι τώρα, η επαρχία αυτή δεν πληρώνει κανέναν φόρο στην οθωμανική κυβέρνηση.              

Β – Κάθε υπόθεση των ντόπιων δικάζονταν από τη Δημογεροντία, αποτελούμενη από τους πρόκριτους και τους προεστούς των σημαντικότερων κωμοπόλεων της επαρχίας, που ήταν οι εξής: Νίβιτσα, Άγιος Βασίλειος, Λούκοβο, Κυπαρό, Χειμάρρα, Δρυμάδες, Βούνος, Πικέρνι. (Από το οποίο, Πικέρνι, πριν από αιώνες είχαν μεταναστεύσει στην Ιταλία πολλές οικογένειες, οι οποίες συγκρότησαν εκεί κωμόπολη με το ίδιο όνομα, που σώζεται ακόμα στη νότια Ιταλία. Από την κωμόπολη αυτή επέστρεψαν πριν από μερικά χρόνια στην γνωστή Μανωλάδα της Ηλείας Πελοποννήσου, πολλές οικογένειες και συγκρότησαν τη Νέα Πικέρνη).  

Γ – Οι αποφάσεις της Δημογεροντίας επικυρώνονταν από τον ειδικό επίσκοπο, τον οποίο είχε τότε η Χειμάρρα, με έδρα του το Βουθρωτό (τώρα Vivarium) και που υπάγονταν στον Μητροπολίτη Ιωαννίνων, όπως αναφέρει ο περιηγητής Spon τον 16-ο αιώνα, σημαντικό απόσπασμα από τη μαρτυρία του οποίου, παραθέτουμε για πολλούς λόγους, παρακάτω.

Δ – Για να διατηρήσουν τα προνόμιά τους, οι Χειμαρριώτες ήταν υποχρεωμένοι να εκστρατεύουν μαζί με τον οθωμανικό στρατό οπουδήποτε και με οποιονδήποτε κι αν πολεμούσε, αλλά με δική τους σημαία και δικούς τους αρχηγούς, τους λεγόμενους Καπεταναραίους, οι οποίοι τους είχαν υπό την διοίκησή τους και τους οδηγούσαν στις μάχες, μισθοδοτούμενοι από την Πύλη.

Ε – Είχαν δικό τους αντιπρόσωπο στην Κωνσταντινούπολη, που επικοινωνούσε απευθείας με τον Σαντραζάμη της Τουρκίας (υπουργό των στρατιωτικών) όσες φορές παρουσιάζονταν ανάγκη επιστράτευσης ή για οποιαδήποτε άλλη υπόθεση που αφορούσε τη Χειμάρρα και τις γειτονικές περιοχές, που κάποτε υπάγονταν στη Βενετία, όπως το Βουθρωτό, το Λυκούρσι, κλπ.

ΣΤ –  Είχαν το δικαίωμα να επισκέπτονται τις οθωμανικές αρχές σε Αυλώνα, Δέλβινο και Αργυρόκαστρο, φέροντας τον οπλισμό τους. Οι δε Καπεταναραίοι, ακόμα και στους Βεζύρηδες των Ιωαννίνων παρουσιάζονταν φορώντας το σπαθί ή το γιαταγάνι τους στο χρυσό σελάχι μαζί με δύο αργυρά πιστόλια.

Ζ – Όταν κατέβαιναν στα παζάρια του Δελβίνου και της Αυλώνας για διευθέτηση εμπορικών υποθέσεων ή διάφορες άλλες δοσοληψίες, ήταν οπλισμένοι και δεν πλήρωναν δασμό, το λεγόμενο κουμέρκι. Τα προϊόντα της Χειμάρρας όταν μεταφέρονταν στις αγορές των προαναφερθέντων πόλεων δεν υπόκειντο σε κανέναν φόρο, όπως τα προϊόντα των άλλων επαρχιών της Ηπείρου.

Η – Τα πλοία των Χειμαριωτών, που έμπαιναν σε διάφορα λιμάνια της Ηπείρου δεν πλήρωναν τέλη κι ούτε οι οθωμανικές λιμενικές αρχές μπορούσαν να τα υποχρεώσουν σε κάτι, να τα παρεμποδίσουν τη στιγμή που εισέρχονταν ή εξέρχονταν από το λιμάνι ή να ασκήσουν έλεγχο σ’ αυτά. Τουναντίον, όφειλαν οι αρχές να περιποιούνται τους πλοίαρχους και να τους παρέχουν οποιαδήποτε διευκόλυνση.

Θ – Ως αντάλλαγμα όλων αυτών, όσες φορές οι Τούρκοι πολεμούσαν με τους γείτονές τους, τους Βενετούς, που ήταν κυρίαρχοι τότε των παράλιων χωρών της Ηπείρου, προσκαλούνταν στα τουρκικά πλοία εθελοντές ναύτες από τη Χειμάρρα και μισθοδοτούνταν αδρά.

Αυτά ήταν σε γενικές γραμμές τα προνόμια της Χειμάρρας. Τα υπόλοιπα, όμως, δεν μπορούμε να τα εκθέσουμε με λεπτομέρεια και ακρίβεια επειδή στερούμεθα εγγράφων όπου συνήθως σημειώνονταν οι όροι ή τα προνόμια, βάσει των οποίων υποτάσσονταν οι λαοί στους Σουλτάνους της Τουρκίας. Τέτοιο έγγραφο έλαβαν και οι Γιαννιώτες, όταν υποτάχτηκαν στον Σουλτάνο Μουράτ, αλλά κι αυτό έχει χαθεί.

Επειδή, όμως, πολλές σημαντικές οικογένειες Χειμαρριωτών, για διάφορους λόγους και σε διάφορες εποχές εγκατέλειπαν τη Χειμάρρα και εγκαθίσταντο στη Νότια Ιταλία, τη Σικελία και προπαντός στη Νάπολη, άλλοτε πρωτεύουσα του βασιλείου των Δύο Σικελιών, όπως ονομάζονταν, υπηρέτησαν ως αξιωματικοί στα στρατεύματά τους, και γινότανε ακόμα και υπουργοί. Ο περιβόητος στρατηγός Λέκας είχε διατελέσει και Πρωθυπουργός του εν λόγω βασιλείου, ο μακαρίτης Σπύρο – Μήλιος, σπούδασε και μορφώθηκε, όπως και άλλοι, στη Βενετία, η οποία παλαιότερα, όπως είναι γνωστό, κυριαρχούσε στα παράλια της Ηπείρου. Για τους παραπάνω λόγους, δεν είναι καθόλου απίθανο: μήπως στις βιβλιοθήκες της Νάπολης και της Βενετίας σώζονται μνημεία (documenta), που ρίχνουν φως στις άγνωστες πτυχές της ηρωικής μεν, αλλά άτυχης αγαπημένης μας πατρίδας. Επομένως, κάθε Ηπειρώτης που διαμένει στις προαναφερόμενες πόλεις όπως και στο Λιβόρνο και Γένοβα, όπου πολλοί ηπειρώτες έμποροι ασκούσαν έντονη εμπορική δραστηριότητα, εμφορούμενος από πατριωτικά αισθήματα, να ερευνήσει στις βιβλιοθήκες μήπως βρει κάτι, διευκολύνοντας έτσι την επιστημονική έρευνα περί των ιστορικών γεγονότων που αφορούν την Ήπειρο. Κι αν βρει κάτι να το στείλει προς δημοσίευση στη Φωνή της Ηπείρου, δια μέσου της οποίας γνωστοποιείται σε όλους τους Ηπειρώτες και γίνεται επιστημονικό κτήμα ιστορικής γνώσης.

 

Αθανάσιος Πετρίδης, Φωνή της Ηπείρου, 20.11.1892 – 27.11.1892

Μεταφορά στη δημοτική: Ν. Θαλασσινός

 

 

 

Σημείωση:

Τα κείμενα των λογίων της εποχής αναρτώνται για το ενδιαφέρον που παρουσιάζουν κάποιες πληροφορίες που διασώζονται σε αυτά, όπως και για το γεγονός ότι οι ενδιαφερόμενοι τα στερήθηκαν για μεγάλο χρονικό διάστημα. Ωστόσο φρονούμε ότι ο αναγνώστης πρέπει να είναι προσεκτικός όσον αφορά ορισμένα στοιχεία που παρατίθενται, τα οποία θα ήταν καλό να διασταυρώνονται, αν είναι δυνατόν, πριν υιοθετηθούν ως αξιόπιστα.

 

 

 

 

 

Αφήστε μια απάντηση