ΤΟ ΜΟΝΑΣΤΗΡΙ ΤΩΝ ΑΓΙΩΝ ΣΑΡΑΝΤΑ

Μοναστήρι των Αγίων Σαράντα

 

01Το Μοναστήρι των Αγίων Σαράντα ορθώνονταν στην κορυφή του λόφου, στους πρόποδες του οποίου εκτείνεται αμφιθεατρικά η ομώνυμη παραλιακή πόλη του Ιονίου. Σήμερα έχουν απομείνει μόνο τα ερείπιά του, τα οποία μαζί με τις φωτογραφίες του  Ιταλού αρχαιολόγου Λ. Ουγκολίνι (1930), μαρτυρούν για μια μεγάλη Βασιλική που την περίοδο της ακμής της αποτελούσε σημαντικό χώρο προσκυνήματος. Από άποψη αρχιτεκτονικής, συγκαταλέγεται στα σημαντικά Βυζαντινά μνημεία, καθώς αποτελεί κρίκο στην λύση της κατασκευής με θόλους, πράγμα, που αρχίζει με τα Θερμά Λουτρά (Caracalla), την Νέα Βασιλική (Basilica Nova) στη Ρώμη, για να συνεχίσει  με την Αγία Σοφία στην Κωνσταντινούπολη.

Αρκετοί ερευνητές (Dyggve, A. Meksi, Bowden) ανάγουν την κατασκευή της στον 6-ο αιώνα μ. Χ.  Υπάρχουν όμως, στοιχεία, που συνηγορούν στο γεγονός ότι ανεγέρθηκε κατά τα τέλη του πρώτου τέταρτου του 4-ου αιώνα μ. Χ., τότε που η ειρήνη στη Χριστιανική Εκκλησία είχε αποδώσει σημαντικούς οικοδομικούς καρπούς σε όλη την αυτοκρατορία. Η κατασκευή της Βασιλικής συνδέεται με τις τιμές που αποδίδονταν στους μάρτυρες και στις ιερές πόλεις, φαινόμενο το οποίο εμφανίζεται κατά το πρώτο μισό του 4-ου αιώνα. Μάλιστα, στα τελευταία 15 χρόνια της βασιλείας του Μ. Κωνσταντίνου, η απόδοση τιμών στους μάρτυρες ή στις ιερές πόλεις αποκτά μορφή υποχρεωτικής τελετής. Το γεγονός αυτό, ανάγει την κατασκευή στην περίοδο 312-316 ως μια συνηθισμένη βασιλική στην αρχή και μετά το 324, έτος κατά το οποίο ο Μ. Κωνσταντίνος κηρύχθηκε μονοκράτορας, αφιερώθηκε στη λατρεία των 40 αγίων, οι οποίοι μαρτύρησαν επί βασιλείας Λικινίου.

Επρόκειτο για μια μεγαλοπρεπή εκκλησία 40 μ. μήκους και 24 μ. πλάτους, με έναν όροφο επίγειο και τον άλλο υπόγειο. Από την μελέτη του σχεδίου της, εξάγεται το συμπέρασμα ότι η σκεπή της ήταν μεγαλοπρεπής με διασταυρωμένα κεμέρια, στηριζόμενα στους ημιθόλους των 7 αψίδων. Δύο νάρθηκες με καθίσματα, προσφέρανε την ανεπανάληπτη θέα του κόλπου των Αγίων Σαράντα και των Στενών της Κέρκυρας. Ο υπόγειος όροφος είναι ένα σύμπλεγμα, που μαρτυρεί την ελληνική και ρωμαϊκή αντίληψη της κρύπτης και λειτουργεί ως κρυφή στοά με πλατιά τοιχώματα. Στη δυτική πλευρά του κρυφού αυτού χώρου, αργότερα προστέθηκε και ένας άλλος (χώρος), που χρησίμευε ως δεξαμενή για τις ανάγκες της εκκλησίας, αλλά ίσως να υπήρχε στη μέση της και κάποιος πίδακας, για τις λειτουργικές υπηρεσίες, όπως συνέβαινε και σε πολλές μεγάλες Βασιλικές της Δύσης και της Ανατολής.

Στον υπ’ αριθ. 6 θόλο του εξαιρετικού αυτού συμπλέγματος δωματίων, αιθουσών, ναών, διαδρόμων, υπάρχει μια πρώιμη αγιογραφία που αναπαριστά οπαδό του Χριστού σε λοξή θέση προς τον επισκέπτη, την ώρα που διαβάζει.

Ο Π. Αραβαντινός (Χρονογραφία Ηπείρου Β΄  1856, σ. 3-4) αναφέρει πως «προ τριών ετών είχε γίνει ανασκαφή και φάνηκαν λείψανα του κατακεχωσμένου ναού, δεικνύοντα την μεγάλην εκτασιν και αξιολογότητα του ιερού αυτού σκηνώματος». Ο Κοσμάς ο Θεσπρωτός σημειώνει ότι «επάνω εις την ράχην, ¼ ώρας από το Λυκούρσι, είναι ερείπια ενός μεγάλου ναού χριστιανικού, όστις έχει ένα μέγα υπόγειον διηρημένον εις πολλάς μικράς εκκλησίας. Ηνάψαμεν φανάρια και λαμπάδες και εκατέβημεν, δεν είδαμε άλλο ειμή ένα σύννεφο νυκτερίδων… Δεν είδαμε κανένα πράγμα περίεργον… ειμή κάποιας εικόνας κακογραμμένας και διεφθαρμένας αγίων εις τους τείχους και σταυρόν…». Και ο Δ. Ευαγγελίδης (Βόρειος Ήπειρος, σ. 44) πληροφορεί: «Τα λείψανα της βυζαντινής βασιλικής Αγίων Σαράντα, τα οποία σώζονται επί της κορυφής λόφου υπεράνω του λιμένος, ανέρχονται εις τους πρώτους χρόνους της βυζαντινής αρχιτεκτονικής. Η εκκλησία αυτή, επιμήκης με αψίδας κατά μήκος των πλευρών και δύο σειράς κιόνων εντός του ναού, έχει προς τούτοις και υπόγειον διαμέρισμα. Αξιοπαρατήρητοι είναι και αι δια κεραμείων έξω του ιερού ναού επιγραφαί υπέρ του κτήσαντος την εκκλησίαν».

Το Μοναστήρι των Αγίων Σαράντα βομβαρδίστηκε το 1944 από τις βρετανικές δυνάμεις, (Αναφέρεται πως είτε στο σημείο στάθμευε γερμανική φρουρά, είτε πως αυτό πίστευαν οι βρετανοί). Μέχρι τότε, έστεκαν ακόμη όρθιοι κάποιοι τοίχοι του οικοδομήματος.

Ν. Θαλασσινός

Πηγές

Gazment Muka, Kaonia, Βotim i universitetit Eqrem Çabej, Gjirokastër 2012.

Βασίλειος Μπαράς, Το Δέλβινο της Βορείου Ηπείρου και οι γειτονικές του περιοχές, σελ 229.

Κοσμάς Θεσπρωτός, Γεωγραφία Αλβανίας και Ηπείρου, σελ 83.

 

 

Φωτογραφίες σημερινού μνημείου: Λευτέρης Τσέκος.

 

 

 

 

Share on Facebook0Share on Google+0Tweet about this on TwitterShare on LinkedIn0Print this pageEmail this to someone

Αφήστε μια απάντηση