Ο ΚΩΣΤΗΣ ΠΑΛΑΜΑΣ ΓΙΑ ΤΟΝ «ΞΕΧΑΣΜΕΝΟ» ΑΡΘΡΟΓΡΑΦΟ ΜΙΝΩΑ ΛΑΠΠΑ

Ένα από τα ψευδώνυμα τα οποία χρησιμοποιούσε κατά καιρούς ο μεγάλος ποιητής Κωστής Παλαμάς ήταν το «Διαγόρας». Στο παρόν άρθρο παρουσιάζεται ένα κείμενό του από το έτος 1917, στο οποίο αναφέρεται στον λόγιο Μίνωα Λάππα που έχει αποβιώσει πριν λίγο καιρό. Αφορμή της αναφοράς του αυτής είναι η ερώτηση ενός αναγνώστη για «κάποιον Ραδάμανθυ». Ως γνωστόν, Ραδάμανθυς ήταν το ψευδώνυμο με το οποίο υπέγραφε τα άρθρα του ο Λάππας κατά τη δεκαετία του 1890.    

 

ΑΠΟ ΗΜΕΡΑΣ ΕΙΣ ΗΜΕΡΑΝ

Ο ΡΑΔΑΜΑΝΘΥΣ

Νέα Ημέρα (Τεργέστης), Αθήναι, 3 Μαΐου 1917

 

Κάποιος αναγνώστης των σπανίων, στις στήλες αυτές, άρθρων μου, θυμήθηκε πως σ’ ένα απ’ αυτά είχα αναφέρει μια φράση για τον Σοφοκλή, φράση, όπως έγραφα στους αναγνώστες της Νέας Ημέρας, του γνωστού Ραδάμανθυ και με ερώτησε  «ποιος είναι αυτός ο Ραδάμανθυς» που, αν και αναγνώστης της Νέας Ημέρας, δεν τον ήξερε.

Δεν αμφιβάλλω. Το αναγνωστικό κοινό εφημερίδων, περιοδικών και βιβλίων στον τόπο μας, αν είναι ότι έχει κάποια ιδέα περί του ονόματος που ανέφερα, θα οφείλεται στα εγχειρίδια της ελληνικής μυθολογίας, με τα οποία συνήθως στα σχολεία, οι δάσκαλοι, μας μοιράζουν κακομαγειρεμένη και νερωμένη τροφή.

Ο Ραδάμανθυς. Ένα από τα πρόσωπα της κλασικής τριάδας. Κριτής του Άδη. Κάπως δύσκολο αυτός ο Ραδάμανθυς να έχει γράψει σχόλια για το Σοφοκλή είτε να έχει ασχοληθεί μ’ αυτόν. Ο δικός μου Ραδάμανθυς είναι απλούστατα σύγχρονος έλληνας συγγραφέας, αλλά ούτε το έργο του, ούτε το όνομά του θα τα βρείτε σε κάποιες προθήκες αθηναϊκών βιβλιοπωλείων, στοιβαγμένες με ποικιλόγλωσσα και παντός είδους έντυπα, ούτε στη Βιβλιοθήκη Φέξη, ούτε στις Εκδόσεις  Άγκυρας, ούτε στα βιβλία του Κολλάρου, του Σιδέρη, του Βασιλείου, ούτε στο τριμηνιαίο  Ελληνικό Βιβλιογραφικό Δελτίο των κ. κ. Ελευθερουδάκη και Μπαρτ. Δεν θα το βρείτε το όνομά του ούτε στα λίγα σοβαρά και διαβασμένα μας περιοδικά, ούτε στα πολλά φλύαρα, φαιδρά, αδιάβαστα φυλλάδια.

Δεν έγραψε στίχους, διηγήματα, δράματα, ποιήματα δίχως προσωδία και πεζογραφήματα χωρίς γραμματική. Ούτε κριτικές αυτοσχεδίασε, αντλημένες από φεγγαρόφωτα, ή δανεισμένες από το τελευταίο ανάγνωσμα μιας ωραίας τεχνοκριτικής παραδοξολογίας του Όσκαρ Ουάιλδ. Στα καθημερινά φύλλα της εποχής μας, μάταια θα τον αναζητήσετε. Η εμφάνισή του μία ή δύο φορές ανά τέσσερα ή πέντε φύλλα της Νέας Ημέρας, δεν αποτελεί προσόν για να χαραχτεί το όνομά του στη μνήμη των βιαστικών και απερίσκεπτων αναγνωστών μιας εφημερίδας, πολύ περισσότερο να αποκτήσει θαυμαστές ανάμεσα σ’ αυτούς που με τόση ευκολία λιβανίζουν όσους έχουν την τύχη να δημοσιεύουν, ακόμα και τις ανοησίες τους.

Οι αναγνώστες της παλαιότερης ακαδημαϊκής Ημέρας της Τεργέστης, γέροι πια και κουρασμένοι από τη ζωή, αμφιβάλλω αν θα συγκρατούν ακόμα εντυπώσεις από τις επιφυλλίδες, τις οποίες έγραφε τότε  κάποιος Ραδάμανθυς. Ο ξένος τύπος ποτέ δεν ασχολήθηκε με την ασημαντότητά του, αλλά και ο ντόπιος ποτέ δεν έδειξε ότι τον πρόσεξε, ούτε για καλό ούτε για κακό. Και πως είναι δυνατόν να μη ρωτήσει ο αναγνώστης των σημειωμάτων μου «Ποιος είναι αυτός ο Ραδάμανθυς;».

Κάτω από το ψευδώνυμο αυτό, σαν παιγνιώδης κατά κάποιον τρόπο, παρήχηση του κατόχου του ονόματος, κρύβονταν ο κ. Μίνως Λάππας, ο οποίος πότε περιεκτικά και πότε εκτενέστερα, εμφάνιζε τις πραγματείες του στις στήλες των εφημερίδων. Κηδεύτηκε πριν από λίγο καιρό, την Παρασκευή της Εβδομάδας των Παθών. Στο ναό του Αγίου Γεωργίου, μέσα στην ασεβή οχλαγωγία των παράφορων προσκυνητών των επιταφίων, το κατασκέπαστο με λουλούδια ιερό κουβούκλιο του Υιού του Ανθρώπου, παραμέρισε προς στιγμήν μπροστά στο μαύρο φέρετρο ενός ανθρώπου, ποιος να ξέρει! με πολύπαθο βίο. Μια ομάδα παιδιών τον ακολουθούσε στον τάφο, υποθέτω, επειδή είχε διατελέσει έφορος στο Ορφανοτροφείο Χατζηκώστα. Είχε προσφέρει τις υπηρεσίες του στο Κράτος ως Γενικός Γραμματέας του Υπουργείου Παιδείας. Οι πιο κοντινοί σ’ αυτόν γνώριζαν ότι για μεγάλο διάστημα διατέλεσε ανταποκριτής της Σημαίας του Λονδίνου. Πριν από πολλά χρόνια, ως διάττοντας αστέρας, πέρασε από το στερέωμα του Πανεπιστημίου, αφού νωρίτερα, είχε υπηρετήσει σ’ αυτό ως γραμματέας.

Οι γνωστοί και οι φίλοι του, οι μεν εξέφραζαν την απαισιοδοξία τους οι δε συνομολογούσαν τη σοφία του. Οι πρώτοι άφηναν να υπονοείται το χαρακτηριστικό του γνώρισμα ως εκδήλωση ιδιότροπης, ασυμβίβαστης ιδιοσυγκρασίας, αρνητικής προς τα πάντα, ενώ οι δεύτεροι ούτε που λαμβάνανε τον κόπο να μας εξηγήσουν από πού απόρρεε και με ποιον τρόπο εκφραζότανε το συνομολογούμενο χάρισμά του.

Οι νεκρολογίες που δημοσιεύτηκαν γι’ αυτόν, δεν υπερβαίνουν τα καθιερωμένα, πρόχειρα, άστοχα εγκώμια, τα οποία μπορούν να συναρμολογηθούν στη μνήμη κάθε λόγιου, χωρίς να αγγίζουν καθόλου το έργο του. Μόνον από ένα έμμετρο επίγραμμα του Άγγελου Βλάχου, και τούτο σαν από τα βάθη παρωχημένων καιρών, στάζει ένα δάκρυ ποιητή, έστω και στην καθαρεύουσα, πάνω στη σβησμένη πολυμάθεια και αγαθότητα του εκλιπόντος.

Κατά τα άλλα, ο Μίνως Λάππας αν έζησε στην εποχή του Γεωργίου του Α΄ ή έδρασε επί Όθωνος, ή μεσουράνησε επί Μεγάλου Αλεξάνδρου ή υπήρξε σύγχρονος του Περικλή, είναι ένα και το αυτό. Από ποιο υλικό προέρχεται η πολυμάθειά του και πως ενεργεί το περίτεχνο ύφασμα της σοφίας του, δεν ξέρουμε. Έγραψε; Υποθέτουμε. Τι έγραψε; Ο θεός ξέρει! Είναι κοινή η μοίρα των λογίων οι οποίοι δεν φροντίζουν να ρίχνουν ταχτικά και αδιάκοπα λάδι στο λυχνάρι της φήμης ή που δεν τηρούν συνεχή επικοινωνία με τη δημοσιογραφική επικαιρότητα, με φαρδύ – πλατύ το όνομά τους, σαν ετικέτα του εμπορεύματος ανεξάρτητα από την αξία του ή την αναξιότητά του. Εδώ λογαριάζεται μόνο το τι γράφεις, και τούτο, λανσαρισμένο σε πακέτο ορισμένου σχήματος και με ορισμένη ύλη. Το τι έγραψες, οτιδήποτε, δεν υπάρχει. Είτε φιλοτέχνησες αριστουργήματα, είτε παρουσίασες πασαλείμματα, αρκεί να σιωπήσεις για ορισμένο χρονικό διάστημα και, τότε, για οποιονδήποτε λόγο, διαγράφεσαι από τον κατάλογο. Όσοι θα έρθουν μετά από σένα, βαδίζοντας στον ίδιο δρόμο, στηριζόμενοι σε χονδροειδέστατη πλάνη ή θα αγνοούν ή θα έχουν ασαφή ιδέα για το πέρασμά σου. Και έλεγχος, κανείς! Έτσι, με τη βοήθεια της ανεπάρκειας και της προσωρινότητας της ιστορίας, μπορεί να μείνει το όνομά σου στον αιώνα τον άπαντα – αν παραμείνει – και θα επαναλαμβάνεται από γενιά σε γενιά σημαδεμένο από κάποιο διακριτικό σημείο, που το γέννησε η ανοησία ή η κακοβουλία κάποιου σύγχρονού σου.

Αλλά, ποια ίχνη άφησε στο πέρασμά του ο Ραδάμανθυς και πού θα τα βρούμε;

Ας ίδωμεν.

ΔΙΑΓΟΡΑΣ  (Κωστής Παλαμάς)

Μεταφορά στη δημοτική: Ανδρέας Ζαρμπαλάς

 

 

 

 

 

 

Share on Facebook31Share on Google+0Tweet about this on TwitterShare on LinkedIn0Print this pageEmail this to someone

Αφήστε μια απάντηση