Ο ΓΙΑΝΝΗΣ ΛΙΛΛΗΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΔΕΡΒΙΤΣΙΩΤΗ ΛΟΓΙΟ ΑΘΑΝΑΣΙΟ ΜΗΛΙΟ

Απρίλιος 1938. Ο Γιάννης Λίλλης δημοσιεύει στην εφημερίδα «Ηπειρωτικόν Μέλλον» άρθρο από το οποίο μπορούμε να αντλήσουμε σημαντικές πληροφορίες για τη ζωή και το άγνωστο σήμερα έργο του λόγιου των αρχών του προηγούμενου αιώνα Αθανάσιου Μήλιου (Μήλλου). Πρόκειται για συγχωριανό του, καθώς όπως μας πληροφορεί, ο αγαπητός την εποχή του λόγιος δάσκαλος και λαογράφος «γεννήθηκε το 1870 περίπου, στην ακρόπολη της Δρόπολης, τη Δερβιτσιάνη…»

(Κατά την μεταγραφή διατηρήθηκε η ορθογραφία του κειμένου)

 

Ο λόγιος και λαογράφος Β/Ηπειρώτης Αθανάσιος Ε. Μήλιος

Του Γιάννη Λίλλη

Ηπειρωτικόν Μέλλον, 22 Απριλίου 1938

 

Κατηγορώ πολλές φορές τον εαυτό μου για μια ιδέα που γενιέται συχνά μέσα μου: τα ήθη και τα έθιμα ενός τόπου πρέπει τάχα να παίξουν το ρόλο τους στη σύγχρονη εποχή; Πρέπει να τους δώσουμε σημασία σήμερα τέτοια ώστε να παραδεχτούμε πως επιδρούν στον σημερινόν άνθρωπο;

Ή πρέπει απλώς να τα μελετήσουμε σαν ιστορήματα που έχουν μόνον σχέση με τον τόπο και την εποχή που δημιουργήθηκαν;

Νομίζω πως η λαογραφία σαν παράδοση φυσικά είναι ότι η αρχαιολογία, στηριζόμενη σε δεδομένα. Κι εδώ όπως και στην αρχαιολογία, για να δώσει κανένας τον ορισμό της πρέπει νάχει υπ’ όψη δύο τάξεις ιδεών: Τα υλικά που βάνει σε έργο η επιστήμη- με τον λαογραφικό μας πλούτο σε επιστήμη πρέπει να την ανυψώσουμε – και τους χρονολογικούς ορίζοντες που μέσα της κινείται.

Θα πούμε δε για τη λαογραφία ό, τι είπε στο βιβλίο του «Οι νόμοι και οι ρυθμοί στην τέχνη» ο καθηγητής της αρχαιολογίας στο Πανεπιστήμιο της Γενεύης W. Deonna για την αρχαιολογία ότι ξεφεύγει κανένας δίνοντας καταφατικόν ορισμό για τη λαογραφία αφού συνήθως παραλείπουν οι μελετητές της τη συσχέτιση του ανθρώπου της εποχής που μελετά με την ψυχολογία των συγχρόνων ομογενών του για να δούμε έτσι την κλιμακωτή ψυχολογική εξέλιξη μιας φυλής. Νοητό είναι λοιπόν ότι η λαογραφία είναι επιστήμη που πηγάζει από τα όρια της αρχαιολογίας και πάντα τη ζητά βοηθό της ή τη συμπληρώνει.

Αναφέροντας περιεκτικά την επισημότητά της έχουμε όλο το ηθικό δικαίωμα ν’ ασχοληθούμε με τους εθελοντές της, αρχίζοντας σήμερα από τον μακαρίτη Αθ. Μήλιο. Γεννήθηκε το 1870 περίπου, στην ακρόπολη της Δρόπολης, τη Δερβιτσιάνη. Με στερήσεις πολλές τελείωσε το «Ζωγράφειο Διδασκαλείο» (στο) Κεστοράτη, ιδιωτικό, ιδρυμένο απ’ τον ευεργέτη Χρηστάκη Ζωγράφο. Σε ηλικία 20 χρονών παντρεύεται για ν’ αναχωρήσει λίγο αργότερα για την Κωνσταντινούπολη, συνεχίζοντας τις σπουδές του στη Μεγάλη του Γένους Σχολή χωρίς να τελειώσει. Εδώ σε ηλικία 25 χρονών και ακριβώς το 1895 τυπώνει στον εκδοτικό οίκο Κ. Ζαβίδου και Β. Βουλγαροπούλου με τον φίλο συνάδελφό του Σπυρ. Παπαγγελήν «Συλλογή των περισωθέντων αποσπασμάτων του Ασκραίου Ησιόδου». Τον ίδιο χρόνο με συνεργασία του προαναφερόμενου ακολουθεί το «Περί των εν Ηπείρω ηθών και εθίμων» κι ακόμα «Η εν τη Δημοτική Σχολή Διοίκησης» Βρίσκεται δε χειρόγραφο του η «Εμπειρική Ψυχολογία», μεγάλη πρωτότυπη μελέτη βασισμένη στους συγχρόνους του ψυχολόγους και τους αρχαίους μας φιλοσόφους, όντας τέλεια κάτοχος της Αττικής και Ομηρικής.

Από τα τυπωμένα του σώζεται σπίτι του μόνο η μελέτη για τον Ασκραίο ποιητή Ησίοδο. Κείνο που τη στιγμή αυτή άμεσα θα μας ενδιέφερε το «Περί τον εν Ηπείρω ηθών και εθίμων», είναι χαμένο, εχτός αν σώζεται σε ατομικές βιβλιοθήκες ή στην Εθνική.

Κατά κακή τύχη σε ηλικία περίπου 57 χρονών προσεβλήθηκε από νευρασθένεια και τον ίδιο χρόνο έφερε τον εαυτό του στον τάφο με τον οδυνηρότερο τρόπο. Το πατρικό του σπίτι ήταν χτισμένο πέντε μέτρα μακρυά από μια βαθειά χαράδρα, του Μεγαλάκου όπως λέγεται (για την οποία θ’ ασχοληθούμε ιδιαίτερα όταν μας δοθεί ο καιρός, γιατί είναι ντυμένη με πολλούς θρύλλους γύρω απ’ τη ζωή των παληών κατοίκων) έρριξε ένα σουρούπωμα το γερασμένο κορμί του στη χαράδρα, με τόλμη Λυκούργου που έρριχνε τ’ άχρηστα ξένα ανθρώπινα όντα. Αλλά ο πνευματικός άνθρωπος είναι χρήσιμος για την κοινωνία και μέχρι της τελευταίας του αναπνοής.

Όσοι τον γνώρισαν δεν παύουν ποτέ να τον θυμούνται. Απ’ όποια δε χωριά που πέρασε σαν δάσκαλος δεν βρίσκουν λόγια να τον επαινέσουν. Και που αλήθεια δεν έκανε δάσκαλος! Στην Ελληνική Αστική Σχολή Αργυροκάστρου το 1911 διευθυντής – σώζεται και μια φωτογραφία του με τους μαθητές του που η εκπαιδευτική ιστορία της Β. Ηπείρου γρήγορα θα τη χρησιμοποιήσει – στο Δελβινάκι, Τεριαχάτες, Στεγόπολη και τόσα άλλα χωριά που ξεχνούν και οι δικοί  του να μας πληροφορήσουν. Η μνήμη του στη Βόρειο Ήπειρο μένει απέθαντη, τα δε σωζόμενά του έρχονται επικουρία για να μεστώσουν την αξία του. Για την όρεξη του προς τη λαογραφική επιστήμη ζουν ακόμα γρηές που μας ιστορούν τη φιλία τους με το δάσκαλο, για να τους κλέβει ότι παληό έθιμο η ιστορία δεν ξέθαψε. Με μεγάλη δίψα μάζευε και την τελευταία θρυλική λεπτομέρεια, μα δυστυχώς απ’ αυτά τώρα δε σώζονται τίποτα στα χέρια μας. Ευχόμεθα οι κάτοχοι να τα φανερώσουν.

Και κάθε τόσο οι γρηές των 90 χρονών επαναλαμβάνουν: Κείνος ήταν δάσκαλος, οι σημερινοί ούτε μια καλημέρα δε λένε. Το λέω αυτό για κάθε νεοδιδάσκαλο να δει τι πλούτο έχει μπροστά του και πόσες πιότερες υπηρεσίες μπορεί να προσφέρει στα γράμματα όξω από το διδασκαλικό καθήκον. Είναι εξ άλλου και σαν οι μόνοι ειδικοί να δώσουν ανεχτίμητες υπηρεσίες στη λαογραφία.

Τελευταία δεν παραλείπω να σημειώσω – κατάρα αυτό για τους καλούς ανθρώπους – την μέχρι τώρα αδιαφορία των ειδικών για τη λίγη σύνταξη της γρηάς γυναίκας του. Τόχουμε αυτό μεις οι Ρωμηοί για αντίδοτο των ανεχτίμητων υπηρεσιών του.

Γ.Λ.

 

 

 

Share on Facebook0Share on Google+0Tweet about this on TwitterShare on LinkedIn0Print this pageEmail this to someone

Αφήστε μια απάντηση