ΟΙ ΑΝΑΣΚΑΦΕΣ ΣΤΗΝ ΠΟΛΗ ΤΗΣ ΑΝΤΙΓΟΝΕΙΑΣ

Απόσπασμα από το άρθρο του αρχαιολόγου Δρ. Δημήτρη Τσιόντη «Οι ανασκαφές στην πόλη της Αντιγόνειας» (Σπείρα, 2017). Από τα ευρήματα, επιβεβαιώνεται πως η πόλη της Αντιγόνειας ιδρύθηκε από τον βασιλιά της Ηπείρου Πύρρο Α΄, τον τρίτο αιώνα π.Χ. και καταστράφηκε από πυρκαγιά –πιθανότατα το έτος 167 π.Χ.- κατά την υποδούλωση των δυτικών Βαλκανίων στους Ρωμαίους.

 

Η ΑΝΑΣΚΑΦΗ ΣΤΟ ΑΝΔΗΡΟ ΤΟΥ ΛΟΦΟΥ ΣΤΑ ΝΟΤΙΑ ΤΟΥ ΚΕΝΤΡΟΥ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ: ΝΗΣΙΔΕΣ, ΚΤΗΡΙΑ ΚΑΙ ΟΔΟΙ

 

Το 2011 ξεκίνησαν εργασίες σε έναν νέο ανασκαφικό τομέα, τον Τομέα G, όπως ονομάστηκε, σε ένα από τα άνδηρα του λόφου[1], σε απόσταση 200 μ. νότια του κέντρου της πόλης (εικ. 7, 8). Η ανασκαφή επικεντρώθηκε στη βασική οδική αρτηρία, που αποτελούσε και τον βασικό πολεοδομικό άξονα της πόλης από Β. προς Ν. (εικ. 9-11). Στις δύο πλευρές της η κύρια («μεγαλοπρεπής») οδός ορίζεται από τοίχους πάνω στους οποίους στηρίζονται οι εσωτερικοί τοίχοι των κτηρίων και των χώρων τους (εικ. 8-11). Οι ανασκαφές έφεραν στο φως το δεξιό αναλημματικό τοίχο της κυρίας οδού, μήκους 150 μ. Αυτή η οδική αρτηρία τέμνεται κάθετα από άλλες μικρότερες (πλάτους 4-5 μ.) που ορίζουν τις νησίδες μεταξύ τους, αλλά και από ακόμη μικρότερες, πλάτους 1,50-2 μ., οι οποίες ορίζουν τα κτηριακά συγκροτήματα μιας νησίδας. Βέβαια, ο τοίχος των οικιών δεν είναι συνεχής, προκειμένου να διαμορφωθούν οι δίοδοι επικοινωνίας των κτηρίων και των χώρων τους με τη βασική αρτηρία της Αντιγόνειας.

Οι ανασκαφές αυτών των ετών[2] επιβεβαίωσαν τις συνολικές διαστάσεις της νησίδας που είχε αποκαλυφθεί μερικώς από τον Budina, οι οποίες είναι 76×49 μ. Παράλληλα, αποκαλύφθηκε το μήκος τριών νησίδων που συνδέονται με τη βασική οδική αρτηρία που ανασκάφηκε από εμάς. Έχουν μήκος σχεδόν 49 μ. Ομοίως, αποκαλύφθηκαν οδοί ανάμεσα σε αυτές τις νησίδες, πλάτους 4-5 μ.

Αυτός ο τρόπος διάταξης των οδών και των κτηριακών συγκροτημάτων κατά μήκος αυτών αποδεικνύει την ύπαρξη ενός κανονικού πολεοδομικού ιστού, η σχεδίαση του οποίου δεν επηρεάστηκε από το γεγονός ότι η πόλη κτίστηκε σε αναβαθμούς. Τα νέα δεδομένα που έχουν προέλθει από τις ανασκαφές ενισχύουν την ιδέα που είχε υποστηριχθεί από τον Budina[3] για την ύπαρξη ιπποδάμειου συστήματος με ορθογώνια τοποθέτηση οικιστικών συγκροτημάτων στο πολεοδομικό σχέδιο της πόλης (εικ. 8-11).

Κλικ στις εικόνες

[nggallery id=»49″]

 

Οι ανασκαφές[4] απέδωσαν πλήρη στρωματογραφικά στοιχεία. Η μελέτη των τομών και η ποικιλία των ευρημάτων μάς δίνουν τη δυνατότητα να καθορίσουμε τα πολιτιστικά στρώματα (εικ. 12, 13). Το στρώμα της καύσης εκτείνεται σε ολόκληρη την ανεσκαμμένη επιφάνεια, όπου εμφανίζονται ίχνη πυράς σε τμήματα καμένων δοκών, αλλά και σε αντικείμενα, κυρίως από χαλκό. Αυτά τα αντικείμενα ήταν μαυρισμένα και απανθρακωμένα από μεγάλη φωτιά που είχε καλύψει τον οικισμό. Σε αυτό το στρώμα ανήκουν σχεδόν όλα τα αρχαιολογικά αντικείμενα που αποκαλύφθηκαν κατά τη διάρκεια των εργασιών, οι οποίες επιβεβαιώνουν αρκετά ξεκάθαρα τα συμπεράσματα του καθηγητή Budinα σχετικά με την καταστροφή της πόλης από ισχυρή φωτιά. Το αρχαιολογικό υλικό αλλά και τα νομίσματα του Κοινού των Ηπειρωτών και άλλων αρχαίων πόλεων, που βρέθηκαν κατά την ανασκαφή, αποδεικνύουν ότι η κατασκευή των κτηρίων ταυτίζεται χρονολογικά με  τους  χρόνους  οικοδόμησης της Αντιγόνειας από τον βασιλιά Πύρρο, στο α΄ μισό του 3ου αι. π.Χ. (εικ. 13-15).

Τα κατάλοιπα δείχνουν ότι έχουμε να κάνουμε με απλές οικίες με πολλά δωμάτια διαφόρων διαστάσεων, με εσωτερική αυλή και χώρους διαβίωσης εντός τους, στους γνωστούς τύπους των αρχαίων σπιτιών, και σε αυτόν με περιστύλιο.

Με βάση τα λείψανα των αποκαλυφθέντων κτηρίων, οι οικίες ήταν μονώροφες.  Η  κρηπίδα  ήταν ξύλινη με πηλό ως συνδετικό υλικό. Τα θεμέλια αποτελούνταν είτε από αργούς ή ελάχιστα λαξευμένους λίθους, πολυγωνικούς  και  ορθογώνιους. Τα  κτήρια έφεραν ανωδομή με ξύλινες δοκούς επιχρισμένες με πηλοκονίαμα.

Οι εργασίες σε αυτά  τα οικιστικά συγκροτήματα δείχνουν ότι η πόλη διέθετε ένα άριστα οργανωμένο σύστημα  αποχέτευσης  και  απορροής των ομβρίων. Στα δωμάτια των κτηρίων, κάτω από τις πεσμένες κεράμους της στέγης, αποκαλύφθηκαν αρκετά εργαλεία από σίδηρο και χαλκό (εικ. 16, 17), πίθοι θαμμένοι στη γη, ένας αξιοσημείωτος αριθμός (80 αντικείμενα) λίθινων βαρών, τα οποία αποτελούν ένδειξη χρήσης αργαλειού, όπως και αρκετοί μυλόλιθοι για το άλεσμα του σίτου. Όλα αυτά αποδεικνύουν ότι τα κτήρια, παράλληλα με τους χώρους που είχαν για οικιακή χρήση, διέθεταν και άλλους χώρους που προορίζονταν για εργαστήρια και για καταστήματα. Οι χώροι αυτοί έβλεπαν στην οδό, για να διασφαλίζεται η επικοινωνία με την πόλη, αλλά ταυτόχρονα συνδέονταν και με τους εσωτερικούς χώρους. Οι οικίες είναι διαφόρων τύπων, αλλά κατασκευασμένες όλες με την ίδια τεχνική. Οι διαφορές στη μορφή των οικιών μαρτυρούν το διαφορετικό κοινωνικό επίπεδο των κατοίκων τους. Οι οικίες χρονολογούνται στον 3ο-2ο αι. π.Χ.

Στην Αντιγόνεια, λόγω του φυσικού αναγλύφου, κτίστηκε επίσης, ένας σχετικά μικρός αριθμός κτηρίων του τύπου με περιστύλιο. Για την οικοδόμηση των κτηρίων με περιστύλιο στην επικλινή επιφάνεια της πόλης ήταν απαραίτητη η ισοπέδωση του χώρου και η αντιστήριξή της με ισχυρούς τοίχους. Οι οικίες είναι όμοιες με τις οικίες άλλων αρχαίων πόλεων, ως προς την (ορθογώνια) κάτοψη. Έχουν την είσοδο στον ίδιο άξονα (εικ. 18). Στον γνωστό τύπο των αρχαίων οικιών, στη μία ή και τις δύο πλευρές του περιστυλίου υπήρχαν στοές.

Τα νέα ευρήματα αναδεικνύουν τον σημαντικό ρόλο που έπαιζε η βιοτεχνία και το εμπόριο στην Αντιγόνεια, όπως και η γεωργία και η κτηνοτροφία για τους αγροτικούς οικισμούς και τα κτίσματα-επαύλεις του λεκανοπεδίου (εικ. 19). Παράλληλα με τις οχυρώσεις στα ανατολικά του Δρίνου, όπως το Melan και το Labovë, έχουμε και μια σειρά ανοιχτών οικισμών στα νοτιοδυτικά του ποταμού, εκεί όπου ασβεστολιθικοί σχηματισμοί των οροσειρών δίνουν τη θέση τους στα εύφορα νοτιοδυτικά εδάφη της πεδιάδας. Η επιλογή της θέσης τους υπαγορεύτηκε από τη δυνατότητα επικοινωνίας αλλά και προστασίας σε περίπτωση υπερχείλισης του ποταμού. Οι ανοιχτοί οικισμοί, όπως η Sotira (σ.σ. Σωτήρα), η Bodrishtë (σ.σ. Μπόδριστα), το Jorgucat (σ.σ. Γεωργουτσάτες), το Frashtan (σ.σ. Φράστανη), η Goricë (σ.σ. Γορίτσα), το Terihat (σ.σ. Τεριαχάτες), η Sofratikë (σ.σ. Σωφράτικα), το Derviçan (σ.σ. Δερβιτσιάνη), το Lazarat[5] (σ.σ. Λαζαράτι) κ.τ.λ., ήταν σημαντικοί οικονομικοί σταθμοί. Αυτό αποδεικνύεται από την ανεύρεση στους ανεσκαμμένους χώρους των κτηρίων ενός αξιοσημείωτου αριθμού κτηνοτροφικών και αγροτικών εργαλείων.

Οι αγροικίες-επαύλεις, εκτός από κέντρα παραγωγής, ήταν και τόποι (εξοχικής) κατοικίας, που περιβάλλονταν από τείχη, διατεταγμένα κατά μήκος των δρόμων και σε μικρά υψώματα σε σχέση με την πεδιάδα. Διέθεταν χώρους για κατοίκηση, για σταυλισμό ζώων, χώρους αποθήκευσης για εμπορεύματα, κτηνοτροφικά και αγροτικά προϊόντα και εργαστήρια για την κατεργασία του δέρματος κ.τ.λ. Παραδείγματα τέτοιων επαύλεων έχουν επιβεβαιωθεί στο Jorgucat, στην Goricë[6] και στο Lazarat[7].Οι νέες ανασκαφές στην Αντιγόνεια μας έδωσαν αρκετά αρχιτεκτονικά στοιχεία που συμπληρώνουν και διασαφηνίζουν περαιτέρω το γενικό πολεοδομικό σύστημα της πόλης και ιδιαιτέρως τη μορφή των κατοικιών. Τα πλούσια ευρήματα που αποκάλυψε η αρχαιολογική έρευνα μάς δίνουν τη δυνατότητα να ανιχνεύσουμε τη λειτουργία των χώρων. Τα στρωματογραφικά στοιχεία, τα αρχιτεκτονικά κατάλοιπα και το αρχαιολογικό υλικό, συμβάλλουν στην πληρέστερη κατανόηση της ιστορίας της Αντιγόνειας και των οικονομικών, κοινωνικών και πολιτικών παραμέτρων της.

 

Δημήτρης Τσιόντης, Σπείρα, Επιστημονική Συνάντηση προς τιμήν της Αγγέλικας Ντούζουγλη και του Κωνσταντίνου Ζάχου, Πρακτικά, Αθήνα 2017

 

Κλικ στις εικόνες

[nggallery id=»50″]

 

 

[1] Dh. Çondi, Raport germimi Antigone sektori “G” 2011, Arkivi i Institutit Arkeologjik, Tiranë 2011.

[2] Dh. Çondi, Raport germimi Antigone sektori “G” 2011-2013, Arkivi i Institutit Arkeologjik, Tiranë 2011-2013.

[3] Budina 1972, 269-378

[4] Çondi, Raport germimi Antigone 2011-2013, ό.π.

[5] Çondi 2012α, 109-120. Çondi 2010, 129-130.

[6] Çondi 2010, 204-209.

[7] Ό.π., 204-209.

 

 

 

 

 

 

Share on Facebook41Share on Google+0Tweet about this on TwitterShare on LinkedIn0Print this pageEmail this to someone

Αφήστε μια απάντηση